Czy dawne obchody Świąt Bożego Narodzenia na Warmii różnią się od współczesnych?
Data publikacji: piątek, 19-12-2025 Autor: ks. dr hab. Adam Bielinowicz, prof. UWM Kategoria: Wydział Teologii UWM
Projekt "Q&A Wydziału Teologii UWM" to inicjatywa, w której pracownicy naukowi odpowiadają na aktualne i nurtujące pytania dotyczące spraw religijnych, społecznych oraz egzystencjalnych. Celem projektu jest dostarczanie przemyślanych i pogłębionych odpowiedzi na ważne pytania, pokazując jednocześnie, że nauki teologiczne mają istotny głos w dzisiejszym świecie.
Czy dawne obchody Świąt Bożego Narodzenia na Warmii różnią się od współczesnych?
Odpowiedź
(ks. dr hab. Adam Bielinowicz, prof. UWM)
Święta Bożego Narodzenia na Warmii dawniej wyglądały inaczej niż te, które znamy dzisiaj. Warmińska pasterka odbywała się o północy tylko w miastach, natomiast na wsi ludzie przychodzili na pasterkę zwaną Jutrznią na Gody, odprawianą o godzinie piątej rano. Poranna jutrznia była odpowiednikiem współczesnej pasterki i stanowiła wyjątkową uroczystość.
Na Warmii i Mazurach do 1945 roku nieznany był zwyczaj łamania się opłatkiem. Zamiast choinki ustawiano snopek słomy lub siana w kącie izby, w której odbywała się wieczerza wigilijna. Zwyczaj stawiania choinki przyjął się dopiero około 1910 roku. Później na drzewku zaczęły pojawiać się ciastka i jabłka, a pod nim ustawiano duże talerze wypełnione smakołykami.
Dawniej na Warmii i Mazurach dzieci otrzymywały prezenty – podobnie jak dzisiaj – które rozdawał Szemel (Szemel miał głowę konia z drewna obszytego skórą na kiju, a tułów z białego prześcieradła; obwieszony dzwonkami i batem, symbolizował pomyślność. Towarzyszył mu orszak kolędników z postaciami jak niedźwiedź, bocian czy kominiarz, grający na harmonii i strzelający z bata. Zwyczaj Szemla praktykowano do lat powojennych XX w., zanikł po emigracji Warmiaków)
Szerzej na ten temat:
Świąt Bożego narodzenia oraz rolii tradycji i dziedzictwa kulturowego Warmii w nauczeniu religii w szkole
