Jaka jest wizja człowieka w postmodernizmie?
Data publikacji: piątek, 23-01-2026 Autor: ks. dr hab. Antoni Jucewicz SVD Kategoria: Wydział Teologii UWM
Projekt "Q&A Wydziału Teologii UWM" to inicjatywa, w której pracownicy naukowi odpowiadają na aktualne i nurtujące pytania dotyczące spraw religijnych, społecznych oraz egzystencjalnych. Celem projektu jest dostarczanie przemyślanych i pogłębionych odpowiedzi na ważne pytania, pokazując jednocześnie, że nauki teologiczne mają istotny głos w dzisiejszym świecie.
Jaka jest wizja człowieka w postmodernizmie?
Odpowiedź
(ks. dr hab. Antoni Jucewicz SVD)
Postmodernizm to nurt filozoficzny i kulturowy, który charakteryzuje się irracjonalizmem i naturalizmem. Odrzuca on racjonalność świata, a tym samym człowieka. Osoba – w perspektywie postmodernizmu – nie jest określona przez prawdę o niej, pozbawiona jest jakichkolwiek norm czy nawet ogólnych ukierunkowań. Ludzkie istnienie nie zawiera żadnego „ratio”.
Osoba ludzka postrzegana jest jako istota bez natury i celu istnienia. Człowieka pojmowany w ten sposób to zlepek chaotycznie nagromadzanych zjawisk, a nie świadomy, rozumny i autonomiczny podmiot – poznający i decydującego o sobie. W ten sposób postmodernizm wyznacza człowiekowi i społeczeństwu wypaczony horyzont rozwoju. Jest nim utworzenie społeczeństwa egoistów (celem życia jest bowiem egoistyczna samorealizacja), odznaczających się relatywizmem, a w konsekwencji permisywizmem i nihilizmem moralnym.
Człowiek w ujęciu tego nurtu – stwierdza J. Życiński – „nie traktuje żadnego terytorium jako swego, wszędzie czuje się wędrowcem, którego podróż pozbawiona jest celów. Całe swoje życie przeżywa jako intermezzo, koncentrując uwagę na tym, co jest pomiędzy. Włączony w proces stałego przemieszczania, wypełnia otwartą przestrzeń swej wędrówki, nie zostawiając po sobie żadnych śladów. […] Życiowe intermezzo nie pozwala mu identyfikować się z żadną przestrzenią. Aksjologiczna bezdomność jawi się więc jako uderzająca cecha istot, które można określić mianem homo postmodernus”. Jest on pewnego rodzaju graczem, który funkcjonuje w świecie, w którym on sam ustala reguły i dowolnie je zmienia. Jego życie nie stanowi spójnej, harmonijnej całości.
To osobowość, która nie jest zainteresowana budowaniem stałej tożsamości, definiowaniem siebie jako kogoś o określonych celach i kto ma stałe miejsce w doczesności i wieczności.
Szerzej na ten temat:
Postmodernistyczna versus chrześcijańska wizja tożsamości osoby
